Cover Image

De wortels van de Randstad. Overheidsinvloed en stedelijke hiërarchie in het westen van Nederland tussen de 13de en 20ste eeuw

Nikki Brand

Abstract


The starting point of this study concerns the origins of the polycentric nature of contemporary cities in the western area of the Netherlands, commonly known as ‘the Randstad’. Within the disciplines of planning and urban design the Randstad is considered a textbook example of a polycentric urban hierarchy. Yet, although quite a popular topic, very little is actually known about the driving forces that have given shape to existing urban hierarchies throughout the world. Moreover, the Randstad has also been dubbed ‘Holland’s paradox’ because of its assumed reversed evolution from a primate city hierarchy focused on Amsterdam in early modern times, to a polycentric hierarchy in the 19th century. Why do urban hierarchies change over time and which factors were decisive for the rise of the polycentric Randstad?

This study consists of two parts and six chapters. Part I explores the determining factors of change within urban hierarchies. The first chapter gives an assessment of the usefulness of existing theory and ends in confusion: firstly, historiography turns out to be a medley of explanations that are heterogeneous and sometimes even contradictive. Secondly, comparisons of the long-term development of multiple towns are lacking, which makes it difficult to come up with a theoretical approach. In order to make such comparisons and ascertain the impact of certain factors on urban hierarchies over time, it’s necessary to look at the development of a group of towns over a long time-span.

Therefore, in the second chapter, simple statistics are compared with existing theory and literature. To do so, demographic data for the nine towns of Amsterdam, Haarlem, Leiden, Delft, The Hague, Rotterdam, Dordrecht, Gouda and Utrecht were compared from their first appearance in the 13th century until the end of the 20th century by projecting their demographic hierarchy in a graph and on a map. In this manner explanations were measured on their applicability for the case of the Randstad. This explorative exercise results in both a description of long-term change in hierarchy in the Randstad and a theoretical approach.

Long-term change in the urban hierarchy of the Randstad roughly proceeded in three phases. In the Middle Ages there was a polycentric hierarchy wherein the oldest cities, Utrecht and Dordrecht, were dominant. Although all towns in Holland grew rapidly in the 14th century, by the 1560s one of the youngest and smallest towns, Amsterdam, suddenly took the lead. In the second phase, between 1560 and 1795, a monocentric hierarchy developed with Amsterdam as a primate city. In this dynamic period, where many towns changed ranks, severe growth followed by shrinkage occurred simultaneously with sharpening inequality between towns. In the third phase, between 1795 and 2000, the hierarchy became polycentric once more, with a group of large towns taking the lead. This was mostly due to the extraordinary growth of Rotterdam and The Hague. In contrast with the second phase, the parallel appearance of sharp growth and inequality did not coincide with change in ranks.

As a conclusion of part I, in chapter 3 the three determining factors for change in urban hierarchies over time are identified. Urban hierarchy is interpreted as a functional division of tasks between multiple centres, which is the result of differences in the towns’ competitive positions over time. The potency of a town’s competitive position is primarily determined by the interaction of (1) its properties on the one hand and (2) the conditions on the international market on the other. Additionally this interaction is structurally influenced by (3) contribution of a sovereign government. Governments can stimulate or disadvantage towns, but have done so in different ways.

Part II further concretizes this approach by further investigation of the third factor. Here, governmental contribution to long-term change in urban hierarchies is given priority over the other two determining factors. Chapters 4, 5 and 6 focus successively on the constitutional periods of the Middle Ages (1200-1560), the Early Modern Age (1560-1795) and the Modern Age (1795-2000). These periods correspond to the three phases in long-term change in the demographic hierarchy from chapter 2. The aim of part II is twofold. Firstly, to identify and compare the manner in which sovereign government has been able to influence the towns’ competitive positions from the 13th until the end of the 20th century. Which trends are discernable in the toolbox of competitive advantages and their distribution by the sovereign government? How can governmental influence on change in urban hierarchies best be characterized? Secondly, if possible, to point out which governmental measures presumably contributed to change in urban hierarchy in general and, specifically, to the rise of the polycentric Randstad. Which measures show the most plausible correlation with change within the urban hierarchy?

In order to identify competitive advantages for each constitutional period, a further look at the functional division of tasks, the economic context, and the governmental organization is taken in chapters 4, 5 and 6. Subsequently an impression of the distribution of so-called competitive advantages over the nine Randstad towns is sketched. At the end of each chapter the competitive advantages of a period are summed up, and their distribution is compared to the demographic hierarchy of chapter 2, to assess their impact. My research has resulted in the following conclusions to the aforementioned questions.

During the Middle Ages a town’s competitive position could be stimulated with (1) international trade policy (safe conducts, trade agreements), (2) national economic policy (protectionist measures, staple- and minting policy), (3) exceptions of generally applied restrictions (town charters, toll exceptions), (4) distribution of governmental institutions, (5) donations of land property and kingly privileges, (6) granting of infrastructural concessions and awarding (7) urban autonomy. Heavy taxing and prolonged warfare were competitive disadvantages. In the early modern era (1) international trade policy, (2) distribution of governmental institutions and (3) infrastructural concessions were part of the toolkit. Heavy taxing was once more a disadvantage. During the modern era simulative measures were (1) funding of infrastructure, (2) industrial policy, (3) distribution of governmental institutions, (4) national spatial planning and (5) popular housing policy. Building restrictions were a negative for a town’s competitive position.

The toolbox of sovereign government in general consists of three basic types of competitive advantages. Firstly, instruments that were aimed at the competitive position of one town exclusively, like staple rights, town charters, toll exemptions, donations of property and rights, urban autonomy and the distribution of governmental institutions. Secondly, instruments that were aimed at the region as a whole, like national and international economic policy. Third are side effects or collateral damage of other governmental policies, like prolonged warfare, heavy taxing and building restrictions stemming from spatial planning policy. The last category often turns out to be disadvantageous for towns’ competitive positions.

Sovereign government didn’t apply the same variety of measures at every period. The overall package moved from a rather versatile toolbox in the 13th and 14th centuries to an increasingly limited one in the early modern period. In the 15th and 16th centuries, a discernable trend towards diminishing the variation in competitive advantages sets in, resulting in a rather limited toolbox in the 17th and 18th centuries. After a short expansion of instruments in the first half of the 19th century and a subsequent phase in the second half of the same century, where the number of instruments again strongly declined, the 20th century once again showed a governmental toolbox of various nature.

On the long term, infrastructure and the distribution of governmental institutions were permanently part of the competitive advantages-toolbox; although before the 19th century sovereign government virtually never initiated the construction of infrastructure. Throughout most of the investigated period international economic policy and taxing played a role. Local exceptions like town charters and urban autonomy were exclusively medieval phenomena while spatial planning and popular housing policy are only found in the modern period.

During the Middle Ages exclusive competitive advantages and common measures were both applied. Almost all nine towns seem to profit from this, although Dordrecht was generally more privileged than others. From the 15th century on exclusive privileges gradually disappear and more collective measures are taken, from which Amsterdam seems to profit. In the early modern era, the overall majority of measures taken were collective ones aimed at the common interest of towns or the region. Nonetheless, somehow Amsterdam seems to have profited above average without exception. In the modern era so many ‘collective’ stimulating measures were taken that this resulted in rather different competitive positions spatially. The distribution can best be characterized as a continuous strive for balance.

Looking at the distribution of competitive advantages, governmental activity was variable throughout the entire period. Lots of competitive advantages were distributed in the 13th, 14th, early 17th and early 19th centuries. Subsequently governmental involvement gradually increased and in the 20th century government had its hands full continuously. In sharp contrast, distribution in the 16th and in particularly the second half of the 17th and 18th centuries was rather sparse.

Strikingly, other measures than instruments that were explicitly aimed at the towns’ interests show the biggest correlation with change in the demographic hierarchy as shown in chapter 2. In the Middle Ages structural warfare coincided with the marked rise of Amsterdam and recession in the others; tax pressure in early modern times correlated with the decline of towns with industrial profiles; and 20th century demographic decline related to building restrictions in modern times.

In general, the governmental role to change in urban hierarchy can best be understood as a facilitative one. The abovementioned centers of gravity in the distribution of competitive advantages coincided with periods of economic expansion and demographic growth in towns. This was the case in periods of urban expansion in the 13th-14th centuries and the 17th century. Only in the 19th century did governmental action precede urban growth.

Although side effects in general seem to have been decisive, there’s one marked exception to the rule. The head start of the three biggest towns, and the catching up of Rotterdam and The Hague, does correlate with the construction of (inter)national infrastructure and the distribution of governmental institutions between the 1850s en 1950s. This means that the rise of the polycentric Randstad, exceptionally, was created by conscious use of aimed governmental instruments!

This study concludes with a striking hypothesis. Via the description of the governmental organization in each period, by accident attention is drawn to the fact that by bargaining over tax funds, towns themselves gathered political influence in the 15th and even power in the 17th-18th centuries. The rise of urban power coincides with stagnation in the distribution of competitive advantages and the disappearance of exclusive instruments out of the governmental toolkit. This, firstly, gave rise to the suspicion that, once in power, urban representatives preferably avoid the stimulation of opponents’ competitive positions. When combined with the fact that, after disabling towns financially and politically, sovereign government in the second half of the 19th century pursued a policy wherein they kept aloof of dominant Amsterdam and stimulated other large towns, a second hypothesis can be formulated. Could it be that the rise of the polycentric Randstad wasn’t coincidence, and that Holland’s paradox was the result of a deliberate reckoning with an old political elite?


Keywords


Randstad; urban hierarchy; polycentricity; spatial planning; sovereign government; Amsterdam; Haarlem; Leiden; Delft; The Hague; Rotterdam; Dordrecht; Gouda; Utrecht; TU Delft; Urbanism

Full Text:

PDF Paperback

References


Aalbers, J. (1997). Met en zonder stadhouder (1674-1747). In C. Dekker (Ed.), Geschiedenis van de provincie Utrecht van 1528 tot 1780 (pp. 235-68). Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Abrahamse, J. E. (2010). De grote uitleg van Amsterdam. Stadsontwikkeling in de 17de eeuw. Bussum, Netherlands: Thoth.

Abrahamse, J. E., & Rutte, R. (2011). Verstedelijking in Nederland. Duizend jaar ruimtelijke ontwikkeling bekeken en vergeleken. Historisch-Geografisch Tijdschrift, 29(3), 106-117.

Abels, P. H. A. M., Goudriaan, K., Habermehl, N. D. B., & Kompagnie, J. D. (Eds.). (2002). Duizend jaar Gouda. Een stadsgeschiedenis. Hilversum, Netherlands: Verloren.

Aerts, R. (1999). Een staat in verbouwing. In R. Aerts, H. de Liagre Böhl, P. de Rooy & H. te Velde. Land van kleine gebaren. Een politieke geschiedenis van Nederland 1780-1990 (pp. 13-97). Nijmegen, Netherlands: Boom/SUN.

Aerts, R. (2006). Stedelijke orde. Herbestemming en nieuwe infrastructuur. In P. de Rooy (Ed.), Geschiedenis van Amsterdam. Hoofdstad in aanbouw: 1813-1900 (pp. 59-137). Amsterdam, Netherlands: Boom.

Aerts, R. (2006). De eischen des tijds. In P. de Rooy (Ed.), Geschiedenis van Amsterdam. Hoofdstad in aanbouw: 1813-1900 (pp. 293-325). Amsterdam, Netherlands: Boom.

Aerts, R., Liagre Böhl, H. de, Rooy, P. de, & Velde, H. te. (1999). Land van kleine gebaren. Een politieke geschiedenis van Nederland 1780-1990. Nijmegen, Netherlands: Boom/SUN.

Andersson, A. E. (1999). Infrastructure and the transformation of the C-society. In R. Thord (Ed.), The future of Transportation and Communication. Visions and perspectives from Europe, Japan and the U.S.A. (pp. 11-26). Berlin, Germany: Springer Verlag

Arnoldus, D. (2004). Van stapelmarkt naar poort van Europa. Ontwikkeling en diversiteit van een open economie. In T. de Nijs & E. Beukers (Eds.), Geschiedenis van Holland. Deel 3: 1795 tot 2000 (pp. 187-260). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Aten, D. (1995). Als het gewelt comt. Politiek en economie in Holland benoorden het IJ, 1500-1800. Hilversum, Netherlands: Verloren.

Auerbach, F. (1913). Das Gesetz der Bevölkerungskonzentration. Petermanns Geographische Mitteilungen, 59, 74–76.

Bavel, B. J. P. van, & Zanden, J. L. van. (2004). The jump-start of the Holland economy during the late-medieval crisis, c.1350-c.1500. Economic History Review, 57(3), 503-532. doi: 10.1111/j.1468-0289.2004.00286.x

Berg, B. van den, Sprokholt, H. J. & Goudriaan, K. (2002). Kavels en hofsteden. In P. A. H. M. Abels, K. Goudriaan, N. D. B. Habermehl & J. D. Kompagnie (Eds.), Duizend jaar Gouda. Een stadsgeschiedenis (pp. 15-36). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Berg, B. van den, & Sprokholt, H. J. (2002). Grenzen overschreden. In P. A. H. M. Abels, K. Goudriaan, N. D. B. Habermehl & J. D. Kompagnie (Eds.), Duizend jaar Gouda. Een stadsgeschiedenis (pp. 495-52). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Berry, B. J. L. (1961). City Size Distributions and Economic Development. Economic Development and Economic Change, 9(4), 573-588.

Berry, B. J. L., & Horton, F. E. (1970). Geographic Perspectives on Urban Systems. Englewood Cliffs, NJ: Prentice-Hall.

Blockmans, W. P. (1980). The social and economic effects of the plague in the Low Countries, 1349-1500. Revue Belge de Philogie et d’Histoire, 58(4), 833-863.

Blockmans, W. (1989). Economische systemen en staatsvorming in pre-industrieel Europa. NEHA-Bulletin, orgaan ten behoeve van economische geschiedenis in Nederland, 3(1), 17-19.

Blockmans, W. (2009). Urbanisatie in de Europese middeleeuwen. Fasen van openheid en afsluiting. In L. Lucassen & W. Willems (Eds.), Waarom mensen in de stad willen wonen 1200-2010 (pp. 22-41). Amsterdam, Netherlands: Prometheus.

Blockmans, W. (2010). Metropolen aan de Noordzee. De geschiedenis van Nederland, 1100-1560. Amsterdam, Netherlands: Athenaeum.

Blom, J. C. H. (Ed.). (2004). Leiden. De geschiedenis van een Hollandse stad. Deel 4: vanaf 1896. Leiden, Netherlands: Stichting Geschiedschrijving Leiden.

Boelens, L., & Taverne, E. (2009). Waarom steden als delta’s floreren. De verstedelijking van de Eurodelta. In L. Lucassen & W. Willems (Eds.), Waarom mensen in de stad willen wonen 1200-2010 (pp. 229-258). Amsterdam, Netherlands: Prometheus.

Borger, G. J., et al. (2011). Twaalf eeuwen ruimtelijke transformatie in het westen van Nederland in zes kaartbeelden. Overholland, (10/11).

Bosker, M., Buringh, E. & Zanden, J. L. van. (2008). From Baghdad to London. The dynamics of urban development in Europe and the Arab world, 800-1800. Retrieved from http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1143196.

Bosma, K. (1993). Ruimte voor een nieuwe tijd vormgeving van de Nederlandse regio 1900-1945. Rotterdam, Netherlands: NAi Publishers.

Bosma, K., & Wagenaar, C. (1993). Een geruisloze doorbraak. De geschiedenis van architectuur en stedenbouw tijdens de bezetting en de wederopbouw van Nederland. Rotterdam, Netherlands: NAi Publishers.

Bosscher, D. (2007). De oude en de nieuwe stad. In P. de Rooy (Ed.), Geschiedenis van Amsterdam. Tweestrijd om de hoofdstad: 1900-2000 (pp. 337-389). Amsterdam, Netherlands: Boom.

Bouwens, A. M. C. M., & Dierikx, M. L. J. (1996). Op de drempel van de lucht. Tachtig jaar Schiphol. The Hague, Netherlands: Sdu Uitgevers.

Brand, A. J. (2002). Sociale omstandigheden en charitatieve zorg. In R. J. C. van Maanen & J. W. Marsilje (Eds.), Leiden. De geschiedenis van een Hollandse stad. Deel 1: tot 1574 (pp. 113-150). Leiden, Netherlands: Stichting Geschiedschrijving Leiden.

Brand, H., & Knol, E. (Eds.). (2009). Koggen, kooplieden en kantoren. De Hanze, een praktisch netwerk. Hilversum, Netherlands: Verloren.

Brand, N. (2010). De opkomst van de Randstad. Een verkenning volgens de ranksize rule (11de – 21ste eeuw). Overholland, (9), 55-80.

Brand, N. (2011). Waterwegen en stedelijke belangen. De invloed van infrastructuur op het Hollandse stedenpatroon (1200-1560). Overholland (10/11), 127-148.

Broeke, W. van den, Buiter, H., Corten, J. P., & Jansen, M. I. (1997). Werk in de fabriek. In C. Dekker (Ed.), Geschiedenis van de provincie Utrecht vanaf 1780. Utrecht (pp. 245-274). Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Brokken, H. M. (1982). Het ontstaan van de Hoekse en Kabeljauwse twisten. Zutphen, Netherlands: Walburg Pers.

Braudel, F. (1990). Beschaving, economie en kapitalisme (15de-18de eeuw). Deel III: de tijd en de wereld. Amsterdam, Netherlands: Contact.

Bruin, R. E. de. (1997). De prins en zijn regenten (1747-1789). In C. Dekker (Ed.), Geschiedenis van de provincie Utrecht vanaf 1528 tot 1780 (pp. 269-281). Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Bruin, R. E. de. (1997). De pest van Utrecht: het patronagestelsel. In C. Dekker (Ed.), Geschiedenis van de provincie Utrecht vanaf 1528 tot 1780 (pp. 271-276). Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Bruin, R. E. de, et al. (2000). Een paradijs vol weelde. Geschiedenis van de stad Utrecht. Utrecht, Netherlands: Matrijs.

Bueren, T. van, & Verbij-Schillings, J. (2002). Een rijkgeschakeerde cultuur. De Hollandse kunstproductie in opdracht van hof, kloosters en steden. In T. de Nijs & E. Beukers (Eds.), Geschiedenis van Holland. Deel 1: tot 1572 (pp. 198-199). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Burg, A. J. van der. (2004). Ruimtelijk beleid in Nederland op nationaal niveau. In R. M. van Heeringen, E. H. P. Cordfunke, M. Ilsink & H. Sarfatij (Eds.), Geordend Landschap. 3000 jaar ruimtelijke ordening in Nederland (pp. 159-176). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Buiter, H., & Jansen, M. I. (1997). Uitdijende steden en krimpend platteland. In C. Dekker (Ed.), Geschiedenis van de provincie Utrecht vanaf 1780 (pp. 185-226). Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Buiter, H., & Jansen, M. I. (1997). Utrecht, verkeersplein van Nederland. In C. Dekker (Ed.), Geschiedenis van de provincie Utrecht vanaf 1780 (pp. 200-205). Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Buiter, H., & Jansen, M. I. (1997). Handel en dienstverlening. In C. Dekker (Ed.), Geschiedenis van de provincie Utrecht vanaf 1780 (pp. 275-296). Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Buiter, H., & Jansen, M. I. (1997). Utrecht, winkelhart van Nederland. In C. Dekker (Ed.), Geschiedenis van de provincie Utrecht vanaf 1780 (pp. 284-285). Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Burdett, R., Ovink, H., & Hajer, M. (Eds.). (2011). The tale of two regions. A comparision between the metropolitan areas of south east England and the Randstad in Holland. Londen, United Kingdom: LSECities.

Burke, G. L. (1966). Greenheart Metropolis. Londen, United Kindom: Macmillan.

Cammen, H. van der. (Ed.) (1985). Four Metropolises in Western Europe. Assen/Maastricht, Netherlands: van Gorcum.

Cammen, H. van der, & Klerk, L. A. de. (1993). Ruimtelijke ordening. Van plannen komen plannen: de ontwikkelingsgang van de ruimtelijke ordening in Nederland. Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Cammen, H. van der, & Klerk, L. A. de. (2003). Ruimtelijke ordening. Van grachtengordel tot Vinex-wijk. Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Castells, M. (1996). The Rise of the Network Society. Malden, ME: Blackwell Publishers.

Christaller, W. (1933). Die zentralen Orte in Süddeutschland. Jena, Germany: Gustav Fischer.

Corten, J. P., & Jansen, M. I. (1997). Schaalvergroting van de industrie in Utrecht-stad. In C. Dekker (Ed.), Geschiedenis van de provincie Utrecht vanaf 1780 (pp. 268-272). Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Corten, J. P., & Jansen, M. I. (1997). De staalreuzen. In C. Dekker (Ed.), Geschiedenis van de provincie Utrecht vanaf 1780 (pp. 272-274). Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Cox, J. C. M. (2005). Repertorium van de stadsrechten in Nederland. The Hague, Netherlands: VNG.

David, P. (1985). Clio and the economics of QWERTY. The American Economic Review, 75(2), 332-337.

Deinema, M., & Kloosterman, R. (2009). De stad en de kunst van het verdienen. Culturele industrieën in twintigste-eeuws Nederland. In L. Lucassen & W. Willems (Eds.), Waarom mensen in de stad willen wonen 1200-2010 (pp. 200-228). Amsterdam, Netherlands: Prometheus.

Dekker, C. (Ed.). (1997). Geschiedenis van de provincie Utrecht tot 1528. Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Dekker, C. (Ed.). (1997). Geschiedenis van de provincie Utrecht van 1528 tot 1780. Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Dekker, C. (Ed.). (1997). Geschiedenis van de provincie Utrecht vanaf 1780. Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Deukeren, H. van. (1997). Landbouw en beginnende industrie. In C. Dekker (Ed.), Geschiedenis van de provincie Utrecht vanaf 1780 (pp. 35-62). Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Dragt, T., Hofland, W. A. & Tamsma, R. (Eds.). (1994). De Geo Geordend. Topboek begrippen voor bovenbouw havo/vwo. Amsterdam, Netherlands: Meulenhoff Educatief.

Duncan, O. D., & Reiss, A. J. (1956). Social characteristics of the urban and rural communities. New York, NY: Wiley.

Duncan, O. D., Scott, W. R., Lieberson, S., Duncan, B. & Winsborough, H. (1960). Metropolis and region. Baltimore, MD: Johns Hopkins Press.

Eerste Kamer der Staten Generaal. (2005). Gewijzigde motie-Engels (D66) c.s. inzake herstel van de inperking van het gemeentelijk belastinggebied (EK 30.096, F). Retrieved from http://www.eerstekamer.nl/eu/motie/gewijzigde_motie_engels_d66_c_s.

Eatwell, R. (1997). European Political Cultures. Conflict or convergence? Londen/New York, United Kingdom/United States: Taylor & Francis.

Engel, H. (2005). Randstad Holland in kaart. Overholland, (2), 23-45.

Engen, H. van. (2005). Geen schraal terrein. Stadsrechten en het onderzoek naar stadswording. In R. Rutte & H. van Engen (Eds.), Stadswording in de Nederlanden. Op zoek naar overzicht (pp. 63-86). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Engelsdorp-Gastelaars, R. van. (1993). Verstedelijking in Nederland tussen 1800 en 1940. In I. Visser & Taverne, E. (Eds.), Stedebouw. De geschiedenis van de stad in de Nederlanden 1500 tot heden (pp. 174-179). Nijmegen, Netherlands: Sun.

Engelsdorp-Gastelaars, R. van. (1993). Verstedelijking in Nederland na 1945. In I. Visser & E. Taverne (Eds.), Stedebouw. De geschiedenis van de stad in de Nederlanden 1500 tot heden (pp. 250–255). Nijmegen, Netherlands: Sun.

Engelsdorp-Gastelaars, R. van. (1999). Nieuwe trends in de verhuisbehoeften. Amsterdam, Netherlands: AME Amsterdam study centre for the Metropolitan Environment.

Faber, D. E. A. (1997). Politiek en bestuur in een soeverein gewest (1581-1674). In C. Dekker (Ed.), Geschiedenis van de provincie Utrecht tot 1780 (pp. 213-234). Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Faludi, A., & Valk, A. J. van der. (1990). De groeikernen als hoekstenen van de Nederlandse planningdoctrine. Assen/Maastricht, Netherlands: van Gorcum.

Faludi, A. (Ed.). (1994). Rule and order. Dutch planning doctrine in the 20th century. Dordrecht, Netherlands: Kluwer Academic Publishers.

Fit, J. P. J. (1992). Inrichting en bestuur van de Randstad in internationaal perspectief. In H. van der Wusten & H. Priemus (Eds.), Het raadsel van de Randstad. Het raadsel van de Randstad. Kanttekeningen bij bestuur en inrichting van het Westen des lands (pp. 11-15). Utrecht, Netherlands: Stedelijke Netwerken.

Florida, R. (2002). Rise of the creative class. New York, NY: Basic Books.

Fockema Andreae, S. J. (1969). De Nederlandse staat onder de Republiek. Amsterdam, Netherlands: Noord-Hollandse Uitgevers Maatschappij.

Gaastra, F. S. (1991). De geschiedenis van de VOC. Zutphen, Netherlands: Walburg Pers.

Gelderblom, O. (2004). The political economy of foreign trade in England and the Dutch Republic (1550-1650). Retrieved from http://www.lowcountries.nl/papers/2004-8_gelderblom.pdf.

Gibrat, R. (1931). Les inégalités économiques; applications: aux inégalités des richesses, a la concentration des entreprises, aux populations des villes, aux statistiques des familles, etc., d’une loi nouvelle, la loi de l’effet proportionnel. Paris, France: Librairie du Recueil Sirey.

Goudriaan, K., Gent, M. J. van, & Graaf, R. P. de. (2002). Een eigen koers. In P. H. A. M. Abels, K. Goudriaan, N. D. B. Habermehl & H. Kompagnie (Eds.), Duizend jaar Gouda. Een stadsgeschiedenis (pp. 50-93). Hilversum, Netherlands: Verloren.

De Graaf, R. (1996). Oorlog om Holland, 1000-1375 (pp. 69-112). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Gramsbergen, E. van. (2008). Verborgen Amsterdam: het Binnengasthuis en de transformatie van de voormalige kloosterterreinen na de Alteratie. Overholland, (6), 21-38.

Groot, H. L. de. (2000). Van Strijdhamer tot bisschopsstaf (de vroegste geschiedenis tot circa 925). In R. E. de Bruin et al. (Eds.), Een paradijs vol weelde. Geschiedenis van de stad Utrecht. (pp. 11-44). Utrecht, Netherlands: Matrijs.

Groot, H. de, Marlet, G., Teulings, C. & Vermeulen, W. (2010). Stad en land. The Hague, Netherlands: CPB.

Groenveld, S. (Ed.). (2003). Leiden. De geschiedenis van een Hollandse stad. Deel 2: 1574-1795. Leiden, Netherlands: Stichting Geschiedschrijving Leiden.

Groenveld, S., & Leeuwenburg, H. L. Ph. (1985). De bruid in de schuit. De consolidatie van de Republiek 1609-1650. Zutphen, Netherlands: Walburg Pers.

Hajer, M., & Wagenaar, H. (2003). Deliberative policy analysis. Understanding Governance in the Network Society. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press.

Hall, P. (1966). World Cities (World University Library). London, United Kingdom: Littlehampton Book Services.

Hall, P., & Pain, K. (2006). The polycentric metropolis. Learning from the megacity regions in Europe. London, United Kingdom: Earthscan Publications.

Hall, P. (2008). How polycentric are mega-city regions? Nova Terra, 8(1), 24-29.

Handlin, O. (1963). The modern city as a field of historical study. In O. Handlin & J. Burchard (Eds.), The historian and the city. Cambridge, MA: MIT Press and Harvard University Press.

Harris, C. D. & Ullman, E. L. (1945). The nature of cities. The annals of the American Academy of Political and Social Science, 242, 7-17.

’t Hart, M. (1989). Cities and statemaking in the Dutch Republic, 1580-1860. Theory and Society, 18, 663-687.

’t Hart, M. (1993). The Making of a Bourgeois State. War, politics and finance during the Dutch Revolt. Manchester, United Kingdom: Manchester University Press.

’t Hart, M. (1994). Intercity rivalries and the making of the Dutch state. In C. Tilly & W. P. Blockmans (Eds.), Cities and the rise of states in Europe (pp. 196-217). Boulder, CO: Westview Press.

’t Hart, M. (1995). The Dutch Republic: the urban impact upon politics. In K. Davids & J. Lucassen (Eds.), A miracle mirrored. The Dutch Republic in an European perspective (pp. 57-98). Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press.

’t Hart, M. (In press). The Dutch Wars of Independence and the Republic’s Golden Age, c. 1570-c. 1680. Boston, MA: Addison Wesley Longman.

‘t Hart, M., & Heijden, M. van der. (2009). Stadslucht maakt vrij. Autonomie en rivaliteit in de vroegmoderne Noordelijke Nederlanden. In L. Lucassen & W. Willems (Eds.), Waarom mensen in de stad willen wonen 1200-2010 (pp. 79-102). Amsterdam, Netherlands: Prometheus.

Hartman, W. (2008). Planologie voor de vloeibare stad. Rooilijn, 41(5), 348-354.

Heijer, H. den. (1994). De geschiedenis van de WIC. Zutphen, Netherlands: Walburg Pers.

Hell, M. (2004). Financiële diensten en handelscolleges. In W. Frijhoff & M. Prak (Eds.), Geschiedenis van Amsterdam. Centrum van de wereld: 1578-1650 (pp. 292-295). Amsterdam, Netherlands: Boom.

Hell, M. (2005). “Schatkist van den Staet”. Amsterdamse regenten en de hogere overheid. In W. Frijhoff & M. Prak (Eds.), Geschiedenis van Amsterdam. Zelfbewuste stadsstaat: 1650-1813 (pp. 151-217). Amsterdam, Netherlands: Boom.

Hell, M. (2005). Harmonie en conflict met Oranje, 1673-1702. In W. Frijhoff & M. Prak (Eds.), Geschiedenis van Amsterdam. Zelfbewuste stadsstaat: 1650-1813 (p. 199). Amsterdam, Netherlands: Boom.

Hell, M. (2005). Vrede en verdeeldheid 1702-1730. In W. Frijhoff & M. Prak (Eds.), Geschiedenis van Amsterdam. Zelfbewuste stadsstaat: 1650-1813 (p. 207). Amsterdam, Netherlands: Boom.

Hemel, Z. (2008). Middelpunt zoekende krachten. S&RO, 89(6), 28-33.

Hemel, Z. (2010). Spikey Delta. S&RO, 91(4), 14-21.

Hemel, Z. (2011). Niet te benijden. Retrieved from http://www.zefhemel.nl/?m=201102.

Herwaarden, J. van, Boer, D. de, Kan, F. van & Verhoeven, G. (1996). Geschiedenis van Dordrecht tot 1572. Hilversum, Netherlands: Verloren.

Herwaarden, J. van, Boer, D. de, Kan, F. van & Verhoeven, G. (1996). Grafelijkheid en stedelijke gemeenschap. In Geschiedenis van Dordrecht tot 1572 (pp. 37-41). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Herwaarden, J. van, Boer, D. de, Kan, F. van & Verhoeven, G. (1996). De Dordtse bevolking: een demografisch raadsel. In Geschiedenis van Dordrecht tot 1572 (pp. 234-248). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Herwaarden, J. van, Boer, D. de, Kan, F. van & Verhoeven, G. (1996). De betekenis van de oorkonde van februari 1200. In Geschiedenis van Dordrecht tot 1572 (pp. 23-24). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Herwaarden, J. van, Boer, D. de, Kan, F. van & Verhoeven, G. (1996). Nijverheid en handel‘. In Geschiedenis van Dordrecht tot 1572 (pp. 40-46). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Hohenberg, P. M., & Lees, L. H. (1985). The making of urban Europe, 1000-1950. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Hoppenbrouwers, P. (2002). Van waterland tot stedenland. In T. de Nijs & E. Beukers (Eds.), Geschiedenis van Holland. Deel 1: tot 1572 (pp. 103-148). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Hoppenbrouwers, P. (2001). Town and Country in Holland 1300-1550. In S. R. Epstein (Ed.), Town and country in Europe (pp. 55-79). Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press.

Horsten, F. (2005). Doorgaande wegen in Nederland, 16de-19de eeuw. Een historische wegenatlas. Amsterdam, Netherlands: Aksant.

Hoven van Genderen, A. J. van den. (1997). De mijter en de macht. In C. Dekker (Ed.), Geschiedenis van de provincie Utrecht tot 1528 (pp. 187-209). Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Hoven van Genderen, A. J. van den. (1997). Geld en macht. In C. Dekker (Ed.), Geschiedenis van de provincie Utrecht tot 1528 (pp. 249-253). Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Hoven van Genderen, A. J. van den. (1997). De bisschop, geen absoluut heerser. In C. Dekker (Ed.), Geschiedenis van de provincie Utrecht tot 1528 (pp. 251-253). Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Hoven van Genderen, A. J. van den. (1997). De laatste jaren van een kerkelijk vorstendom. In C. Dekker (Ed.), Geschiedenis van de provincie Utrecht tot 1528 (pp. 255-257). Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Hoven van Genderen, A. J. van den. (2000). Op het toppunt van de macht 1304-1528. In R. E. de Bruin et al. (Eds.), Een paradijs vol weelde. Geschiedenis van de stad Utrecht (pp. 113-192). Utrecht, Netherlands: Matrijs.

Hurx, M. (2010). De particuliere bouwmarkt in de Nederlanden en de opkomst van de architect (1350-1530). Delft.

Israel. J. I. (1995). The Dutch Republic. Its rise, greatness and fall, 1477-1806. Oxford, United Kingdom: Oxford University Press.

Ibelings, B. J., Smit, J. G. (2002). Schuiten, puiken en Goudse kuit. In P. A. H. M. Abels, K. Goudriaan, N. D. B. Habermehl & J. D. Kompagnie (Eds.), Duizend jaar Gouda. Een stadsgeschiedenis (pp. 94-134). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Ibelings, B. (2004). Economie: veel consumptie, weinig productie. In J. G. Smit (Ed.), Den Haag, geschiedenis van de stad. Deel 1: vroegste tijd tot 1574 (pp. 151-181). Zwolle, Netherlands: Waanders.

Jacobs, J. (1969). The Economy of Cities. New York, NY: Vintage.

Jacobs, J. (1984). Cities and the wealth of nations. Cities and the Wealth of Nations: Principles of Economic Life. New York, NY: Random House.

Janse, A. (2002). Een in zichzelf verdeeld rijk. Politiek en bestuur van de tiende tot het begin van de vijftiende eeuw. In T. de Nijs & E. Beukers (Eds.), Geschiedenis van Holland. Deel 1: tot 1572 (pp. 69-102). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Jansen, H. (2001). The construction of an urban past. Narrative and system in urban history. Oxford, United Kingdom: Berg.

Jansen, H. P. H. (1978). Holland’s advance. Acta historiae Neerlandicae, 10, 1-20.

Jansen, H. P. H. (2006, eerste druk 1978). Geschiedenis van de middeleeuwen. Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Jardine, L. (2008). Going Dutch. How England plundered Holland’s glory. London, United Kingdom: HarperCollins.

Johnson, E. A. J. (1970). The organization of space in developing countries. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Johnston, R. J. (1984). City and society. An outline for urban geography. Harmondsworth, United Kingdom: Hutchinson.

De Jong, M. (2005). Dutch entrepreneurs in the Swedisch Crown trade in copper and iron, 1580-1630. In H. Brand (Ed.), Trade, diplomacy and cultural exchange. Continuity and change in the North Sea area and the Baltic, c.1350-1750 (pp. 36-57). Hilversum, Netherlands: Verloren.

De Jonge, J. A. (1974). Delft in de 19de eeuw. Van stille nette plaats tot centrum van industrie. In Economisch- en Sociaalhistorisch Jaarboek 37 (pp. 145-247). Amsterdam, Netherlands: Vereniging het Nederlandsch Economisch-Historisch Archief.

Kaptein, H. (2004). Poort van Holland. De economische ontwikkeling 1200-1578. In M. Carasso-Kok (Ed.), Geschiedenis van Amsterdam. Een stad uit het niets: tot 1578 (pp. 109-174). Amsterdam, Netherlands: Boom.

De Klerk, L. (2008). De modernisering van de stad 1850-1914. De opkomst van de planmatige stadsontwikkeling in Nederland. Rotterdam, Netherlands: NAi Publishers.

De Klerk, L. (2010). Verstedelijking 5.0. Rooilijn, 24(5), 316-330.

Knapen, B. (2008). De man en zijn staat. Johan van Oldenbarnevelt 1547-1619. Amsterdam, Netherlands: Bert Bakker.

Knippenberg, H., & Pater, B. de. (1988). De Eenwording van Nederland. Schaalvergroting en integratie sinds 1800. Nijmegen, Netherlands: Sun.

Kooij, P. (1981). Urbanization. What’s in a name. In H. Schmal (Ed.), Patterns of European Urbanisation since 1500. (pp. 33-59). London, United Kingdom: Croom Helm.

Kooij, P. (2003). Het Nederlandse platteland in de greep van de stad. In M. A. W. Gerding (Ed.), Belvedere en de geschiedenis van de groene ruimte. Groningen/Wageningen, Netherlands: Nederlands Agronomisch Historisch Instituut.

Kooij, P., & Sleebe, V. C. (Eds.). (2000). Geschiedenis van Dordrecht van 1813 tot 2000. Hilversum, Netherlands: Verloren.

Kooijmans, L., & Misset, C. (2002). Van rebellen tot koningen in eigen huis. Opstand, regentenbewind en politieke cultuur. In T. de Nijs & E. Beukers (Eds.), Geschiedenis van Holland. Deel 2: 1572 tot 1795 (pp. 9-78). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Kos, A. (2010). Van meenten tot marken. Een onderzoek naar de oorsprong en ontwikkeling van de Gooise marken en gebruiksrechten op de genene gronden van de Gooise markegenoten (1280-1568). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Kreukels, A. M. J. (1992). Bestuurlijke vernieuwing grootstedelijke gebieden. In H. van der Wusten & H. Priemus (Eds.), Het raadsel van de Randstad. Kanttekeningen bij bestuur en inrichting van het Westen des lands (pp. 27-31). Utrecht, Netherlands: Stedelijke Netwerken.

Kruisheer, J. (1988). Stadsrechtbeoorkondiging en stedelijke ontwikkeling. In E. H. P. Cordfunke, F. W. N. Hugenholtz & Kl. Sierksema (Eds.), De Hollandse stad in de dertiende eeuw (pp. 44-54). Zutphen, Netherlands: Walburg Pers.

Laar, P. van de, & Jaarsveld, M. van. (2006). Historische atlas van Rotterdam. De groei van de stad in beeld. Amsterdam, Netherlands: Boom.

Laar, P. van de, & Zweerink, K. (2009). De Randstad: een vreemde metropool. Holland, (41)3, 187-206.

Laar, P. van de. (2000). Stad van formaat. Geschiedenis van Rotterdam in de 19de en 20ste eeuw. Zwolle, Netherlands: Waanders.

Lambregts, B., & Zonneveld, W. (2004). From Randstad to Deltametropolis: changing attitudes towards the scattered metropolis. European Planning Studies, 12(3), 229-323.

Lampard, E. (1965). Historical aspects of urbanization. In P. M. Hauser & L. F. Schnore (Eds.), The study of urbanization (pp. 519-554). New York, NY: Wiley.

Lesger, C. (1990). Hoorn als stedelijk knooppunt. Stedensysteem tijdens de late middeleeuwen en vroegmoderne tijd. Hilversum, Netherlands: Verloren.

Lesger, C. (1993). Stedelijke groei en stedensystemen. In E. Taverne & I. Visser (Eds.), Stedebouw. De geschiedenis van de stad in de Nederlanden van 1500-heden (pp. 30-38). Nijmegen, Netherlands: Sun.

Lesger, C. (1993). De dynamiek van het Europese stedensysteem. In E. Taverne & I. Visser (Eds.), Stedebouw. De geschiedenis van de stad in de Nederlanden van 1500-heden (pp. 104-111). Nijmegen, Netherlands: Sun.

Lesger, C. (2000). Regions and urban systems and historical central place analysis: Holland 1550-1800. In P. Ainsworth & T. Scott (Eds.), Regions and Landscapes. Reality and Imagination in late medieval and early modern Europe (pp. 205-232). Oxford, United Kingdom: Peter Lang.

Lesger, C. (2001). Handel in Amsterdam ten tijde van de Opstand. Hilversum, Netherlands: Verloren.

Lesger, C. (2004). De wereld als horizon. De economie tussen 1578 en 1650. In W. Frijhoff & M. Prak (Eds.), Geschiedenis van Amsterdam. Centrum van de wereld: 1578-1650 (pp. 103-187). Amsterdam, Netherlands: Boom.

Lesger, C. (2005). Vertraagde groei. De economie tussen 1650 en 1730. In W. Frijhoff & M. Prak (Eds.) Geschiedenis van Amsterdam. Zelfbewuste stadsstaat: 1650-1813 (pp. 21-87). Amsterdam, Netherlands: Boom.

Lesger, C. (2005). Stagnatie en stabiliteit. De economie tussen 1730 en 1795. In W. Frijhoff & M. Prak (Eds.) Geschiedenis van Amsterdam. Zelfbewuste stadsstaat: 1650-1813 (pp. 219-265). Amsterdam, Netherlands: Boom.

Leupen, P. H. D. (1998). Keizer in zijn eigen rijk. De geboorte van de nationale staat. Amsterdam, Netherlands: Wereldbibliotheek.

Liagre Böhl, H. de, H. (1999). Spanningen in de verzorgingsstaat. In R. Aerts, H. de Liagre Böhl de, P. de Rooy & H. te Velde, Land van kleine gebaren. Een politieke geschiedenis van Nederland 1780-1990 (pp. 263-342). Nijmegen, Netherlands: Boom/SUN.

Looper, B. (2009). De Nederlandse Hanzesteden: scharnieren in de Europese economie. In H. Brand & E. Knol (Eds.), Koggen, kooplieden en kantoren. De Hanze, een praktisch netwerk (pp. 108-123). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Lörzing, H., Klemm, W., Leeuwen, M. van, & Soekimin, S. (2006). Vinex: een morflogische verkenning. Rotterdam, Netherlands: NAi Publishers.

Lösch, A. (1940). Die räumliche Ordnung der Wirtschaft. Jena, Germany: G. Fischer.

Lösch, A. (1954). The Economics of Location. New Haven, CT: Yale University Press.

Lourens, P., & Lucassen, J. (1997). Inwoneraantallen van Nederlandse steden ca.1300-1800. Amsterdam, Netherlands: Aksant.

Lucassen, L., & Willems, W. (2009). Steden, instituties en migratie in de Nederlanden. Een inleiding.. In L. Lucassen & W. Willems (Eds.), Waarom mensen in de stad willen wonen 1200-2010 (pp. 7-21). Amsterdam, Netherlands: Prometheus.

Lucassen, L., & Willems, W. (2009). Waarom mensen in de stad willen wonen. Een terugblik.. In L. Lucassen & W. Willems (Eds.), Waarom mensen in de stad willen wonen 1200-2010 (pp. 259-70). Amsterdam, Netherlands: Prometheus.

Maanen, R. J. C. van. (2004). Het stadsbeeld en de invulling van de stedelijke ruimte. In B. de Vries (Ed.), Leiden. De geschiedenis van een Hollandse stad. Deel 3: 1795-1896 (pp. 16-39). Leiden, Netherlands: Stichting Geschiedschrijving Leiden.

Maanen, R. J. C. van, & Marsilje, J. W. (2002). Epiloog. In J. W. van Marsilje (Ed.), Leiden. De geschiedenis van een Hollandse stad. Deel 1: tot 1574 (pp. 213-216). Leiden, Netherlands: Stichting Geschiedschrijving Leiden.

Maanen, R. J. C. van, & Waal, C. D. (2004). De stedelijke ruimte. In J. C. H. Blom (Ed.), Leiden. De geschiedenis van een Hollandse stad. Deel 4: vanaf 1896 (pp. 14-41). Leiden, Netherlands: Stichting Geschiedschrijving Leiden.

Maarschalkerweerd, Ph. (1997). De steden. In C. Dekker (Ed.), Geschiedenis van de provincie Utrecht tot 1528 (pp. 259-290). Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Maarschalkerweerd, Ph. (1997). Het sociale en economische leven. In C. Dekker (Ed.), Geschiedenis van de provincie Utrecht tot 1528 (pp. 283-290). Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Mácel, O., Schutten, I., & Wegner, J. (1994). Ontwikkeling van de TU-wijk in Delft. Delft, Netherlands: Publikatieburo Bouwkunde.

Mans, K., & Winden, W. van. (1992). Architectuurgids van Delft 1240-1992. Delft, Netherlands: Publikatieburo Bouwkunde TU Delft.

Marlet, G., & Woerkens, C. (2010). De effectiviteit van Grotestedenbeleid. Kwantitatieve evaluatie GSB III, 2005-2009. Utrecht, Netherlands: Atlas voor gemeenten.

Marsilje, J. W. (1995). De geografische, institutionele en politieke ontwikkelingen. In G. van de Ree-Scholtens (Ed.), Deugd boven geweld. Een geschiedenis van Haarlem (1245-1995) (pp. 14-46). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Marsilje, J. W. (1995). Bestuurs en rechtswezen. In G. van de Ree-Scholtens (Ed.), Deugd boven geweld. Een geschiedenis van Haarlem (1245-1995) (pp. 59-94). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Marsilje, J. W. (2002). Het economisch leven. In J. W. van Marsilje (red), Leiden. De geschiedenis van een Hollandse stad. Deel 1: tot 1574 (pp. 95-111). Leiden, Netherlands: Stichting Geschiedschrijving Leiden.

McNeill, J. R., & McNeill, W. H. (2003). The Human Web. A bird’s eye view of world history. New York, NY: W. W. Norton & Company.

Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer. (1997). Volkshuisvesting in Nederland. The Hague, Netherlands.

Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, Ministerie van Verkeer en Waterstaat & Ministerie van Economische Zaken. (2006). Nota Ruimte. Ruimte voor ontwikkeling. The Hague, Netherlands.

Ministeries van Infrastructuur & Milieu en Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. (2008). Randstad 2040. The Hague, Netherlands.

Ministerie van Infrastructuur en Milieu. (2012). MIRT Projectenboek. Retrieved from http://mirt2010.mirtprojectenboek.nl/Images/505_tcm307-261824.pdf.

Monté ver Loren, J. Ph. de & Spruit, J. E. (1982). Hoofdlijnen uit de ontwikkeling der rechterlijke organisatie in de Noordelijke Nederlanden tot de Bataafse omwenteling. Deventer, Netherlands: Kluwer.

Mostert, M. (2002). Veelkleurige devotie en zakelijk schriftgebruik. Religie en schrift in middeleeuws Holland. In T. de Nijs & E. Beukers (Eds.), Geschiedenis van Holland. Deel 1: tot 1572 (pp. 149-196). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Musterd, S., & Pater, B. de. (1994). Randstad Holland. Internationaal, regionaal, lokaal. Assen, Netherlands: van Gorcum.

Neal, Z. P. (2008). From Central Places to Network Bases: The Emergence of a New Urban Hierarchy, 1900-2000. Retrieved from www.lboro.ac.uk/gawc/rb/rb267html.

De Neve, R. (2002). Nijverheid domineert. In P. A. H. M. Abels, K. Goudriaan, N. D. B. Habermehl & J. D. Kompagnie (Eds.), Duizend jaar Gouda. Een stadsgeschiedenis (pp. 343-356). Hilversum, Netherlands: Verloren.

De Neve, R., & Heezik, A. van. (2007). Verbonden door het water. Binnenvaart en zeehavens in Holland. In E. Beukers (Ed.), Hollanders en het water (pp. 169-274). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Niemeijer, A. F. J. (2003). Een aangeharkt en dichtbevolkt laagland. In T. de Nijs & E. Beukers (Eds.), Geschiedenis van Holland. Deel 3 (a): 1795 tot 2000 (pp. 93-186). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Nijhof, P. (1986). De ontwikkeling van Nederland als industrieland. In Op zoek naar ons industrieel verleden: gids langs monumenten van bedrijf en techniek (pp. 9-16). Haarlem, Netherlands: Gottmer.

De Nijs, T., & Beukers, E. (Eds.). (2002). Geschiedenis van Holland. Deel 2: 1572 tot 1795. Hilversum, Netherlands: Verloren.

De Nijs, T. (2003). In een groter geheel. Politiek en openbaar bestuur. In: T. de Nijs & E. Beukers (Eds.), Geschiedenis van Holland. Deel 3: 1795-2000 (pp. 7-92). Hilversum, Netherlands: Verloren.

De Nijs, T. (2005). Economie. In T. de Nijs & J. Sillevis (Eds.), Den Haag, geschiedenis van de stad. Deel 3: negentiende en twintigste eeuw (pp. 148-176). Zwolle, Netherlands: Waanders.

De Nijs, T., & Sillevis, J. (Eds.). (2005). Den Haag, geschiedenis van de stad. Deel 3: negentiende en twintigste eeuw. Zwolle, Netherlands: Waanders.

Nitz, H-J. (1993). The European world-system: a Von Thünen interpretation of its eastern continental sector. In H-J. Nitz (Ed.), The early-modern world-system in geographical perspective (pp. 62-83). Stuttgart, Germany: F. Steiner.

Noordhoff Atlasproducties. De Bosatlas van de geschiedenis van Nederland. (2012) Groningen, Netherlands: Noordhoff.

Nusteling, H. (1998). Stad in beweging. In W. Frijhoff, H. Nusteling & M. Spies (Eds.), Geschiedenis van Dordrecht tot 1813 (pp. 109-114). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Oort, F. van, Burger, M., Thissen, M., & Visser, E. J. (2004). De ontwikkeling van economische specialisaties en complementariteit in de Randstad in de periode 1963-2004. Holland, 36(3), 240-251.

Pater, B. de. (1989). Van land met steden tot stedenland. Een kleine historische stadsgeografie van Nederland. Historisch-Geografisch Tijdschrift, 7(2), 41-56.

Pater, B. de, Böneker, T. & Buunk, W. (2004). Europa. Ruimtelijke samenhang en verscheidenheid in de Europese Unie. Assen, Netherlands: van Gorcum.

Plas, G. van de. (1993). Amsterdam 1750-1850: van stadsstaat naar hoofdstad. In E. Taverne & E. Visser (Eds.), Stedebouw. De geschiedenis van de stad in de Nederlanden van 1500-heden (pp. 148-159). Nijmegen, Netherlands: Sun.

Pounds, N. J. G. (1973). An Historical Geography of Europe 450 BC - AD 1330. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press.

Prak, M. (2009). De Nederlandse “stadsrepublieken”. Gilden, schutterijen en andere vormen van burgerlijke invloed. In L. Lucassen & W. Willems (Eds.), Waarom mensen in de stad willen wonen 1200-2010 (pp. 59-78). Amsterdam, Netherlands: Prometheus.

Pred, A. R. (1973). Urban growth and the circulation of information: the United States system of cities, 1790-1840. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Pred, A. R. (1977). City systems in advanced economies: past growth, present processes and future developments options. London, United Kingdom: Halsted Press.

Pred, A. R. (1980). City-systems in advanced economies.. In R. J. Johnston (Ed.), City and society. An outline for urban geography. Harmondsworth, United Kingdom: Penguin.

Priemus, H., & Wusten, H. van der. (1993). Bestuurlijke en ruimtelijke inrichting van de Randstad. Delft, Netherlands: Delftse Universitaire Pers.

Prins, I. (1922). Het faillissement der Hollandse steden: Amsterdam, Dordrecht, Leiden en Haarlem in het jaar 1494 uit de wordingsgeschiedenis van den Nederlandschen Staat toegelicht door Mr. Izak Prins, advocaat en procureur. Amsterdam, Netherlands: S. L. van Looy.

Purmer, M. (2003). Nederlandse cultuurhistorie overzee. Historisch-Geografisch Tijdschrift, 21(1), 1-18.

Ree-Scholtens, G. van de. (Ed.). (1995). Deugd boven geweld. Een geschiedenis van Haarlem (1245-1995). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Renes, H. (2005). De stad in het landschap. In R. Rutte & H. van Engen (Eds.), Stadswording in de Nederlanden. Op zoek naar overzicht (pp. 15-46). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Renes, H. (2005). Historische atlas van de stad Utrecht. Twintig eeuwen ontwikkeling in kaart gebracht. Amsterdam, Netherlands: Boom

Riemens, P. (2011). Schiphol is groter dan Nederland. (Doctoral dissertation, VU University, Amsterdam, Netherlands).

Rimmer, P. J. (1967). The search for spatial regularities in the development of Austrialian seaports, 1861-1961/62. In B. S. Hoyle (Ed.), Transport and development (pp. 63-86). Londen, United Kindom: Macmillan.

Ritsema van Eck, J. (Ed.). (2006). Vele steden maken nog geen Randstad. Netherlands: NAi Publishers.

Röling, R. (2011). Advertising Amsterdam. The rise and growth of an international advertising industry. (Doctoral dissertation, University of Amsterdam, Amsterdam, Netherlands).

Roorda, D. J. (1980). The ruling classes in the 17th century. In P. Clark & H. Diederiks (Eds.), Urbanisation in Western Europe: a reader in Dutch urban history (pp. 109-132). Leicester, United Kingdom: Central Reprographic Unit, Leicester University.

Rooy, P. de. (1998). Een zoekende tijd. De ongemakkelijke democratie 1913-1949. In R. Aerts, H. de Liagre Böhl, P. de Rooy & H. te Velde, Land van kleine gebaren. Een politieke geschiedenis van Nederland 1780-1990 (pp. 177-262). Nijmegen, Netherlands: Boom/SUN.

Rooy, P. de. (2006). De geest van omverwerping 1851-1876. In P. de Rooy (Ed.), Geschiedenis van Amsterdam. Hoofdstad in aanbouw: 1813-1900 (pp. 341-432). Amsterdam, Netherlands: Boom.

Rozman, G. (1976). Urban networks in Russia, 1750-1800 and Pre-modern Periodization. Princeton, NJ: Princeton University Press.

Rozman, G. (1978). Urban networks and historical stages. Journal of Interdisciplinary History 9(1), 65-91.

Rutte, R. (2002). Stedenpolitiek en stadsplanning in de Lage Landen (12de-13de eeuw). Zutphen, Netherlands: Walburg Pers.

Rutte, R. (2005). Landschap vol steden. Over het ontstaan van de Nederlandse steden en hun plattegronden van de 11de tot de 15de eeuw. Overholland, (2), 73-90.

Rutte, R. (2006). Groei en krimp in de Hollandse stad. Overholland, (3), 29-56.

Rutte, R. (2009). Historische atlassen, stadsmonografieën en het onderzoek naar de ruimtelijke transformatie van de Nederlandse steden. Overholland, (8), 117-121.

Rutte, R., & Zweerink, K. (2009). Stadswording in Holland (12de-14de eeuw). Ligging in het landschap en vroege ruimtelijke inrichting van de steden in het westen van Nederland. Holland, 41(3), 133-149.

Sassen, S. (1991). The global city: New York, London, Tokyo. Princeton, NJ: Princeton University Press.

Sassen, S. (2002). Global networks, linked cities. New York, NY: Routledge.

Schaik, A. H. M. van. (2000). Een nieuwe heer en een andere heer (1528-1618). In R. E. de Bruin et al. (Ed.) Een paradijs vol weelde. Geschiedenis van de stad Utrecht (pp. 192-250). Utrecht, Netherlands: Matrijs.

Schama, S. (1988). Overvloed en onbehagen. De Nederlandse cultuur in de Gouden Eeuw. Amsterdam, Netherlands: Contact.

Schie, D. van. (2011). Delfshaven, van speelbal tot beschermd stadsgezicht. Historisch-Geografisch Tijdschrift, 29(1), 25-37.

Schmal, H. (Ed.). (1981). Patterns of European Urbanisation since 1500. London, United Kingdom: Croom Helm.

Schmal, H. (1981). Epilogue: one subject, many views. In H. Schmal (Ed.), Patterns of European Urbanisation since 1500 (pp. 287-307). London, United Kingdom: Croom Helm.

Schmal, H. (1991). Een landschap vol steden. In S. Barends et al. (Eds.), Het Nederlandse landschap. Een Historisch-Geografische Benadering (pp. 99-115). Utrecht, Netherlands: Matrijs.

Schoor, A. van der. (1999). Stad in aanwas. Geschiedenis van Rotterdam tot 1813. Zwolle, Netherlands: Waanders.

Schuppen, S. van. (2006). Historische atlas van Den Haag. Van hofvijver tot hoftoren. Amsterdam, Netherlands: Boom.

Sicking, L. (2002). De integratie van Holland. Politiek en bestuur in de Bourgondisch-Habsburgse tijd. In T. de Nijs & E. Beukers (Eds.), Geschiedenis van Holland. Deel I: tot 1572 (pp. 259-290). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Sicking, L. (2006). Amphibious warfare in the Baltic: the Hansa, Holland and the Habsburgs. In D. J. B. Trim & M. C. Fissel (Eds.), Amphibious warfare 1000-1700 (pp. 69-101). Leiden, Netherlands: Brill Academic Publishers.

Sinz, M. (2008). From metropolitan regions to communities of responsibility. Nova Terra, 8(1), 34-37.

Siraa, H. T., Valk, A. J. van der, & Wissink, W. L. (1995). Met het oog op de omgeving. Een geschiedenis van de zorg voor de kwaliteit van de leefomgeving. The Hague, Netherlands: The Hague, Netherlands: Sdu Uitgevers.

Speet, B. (2004). Een kleine nederzetting in het veen. In M. Carasso-Kok (Ed.), Geschiedenis van Amsterdam. Een stad uit het niets: tot 1578 (pp. 21-59). Amsterdam, Netherlands: Boom.

Speet, B. (2010). Historische atlas van Amsterdam. Van veendorp tot hoofdstad. Amsterdam, Netherlands: Boom.

De Smidt, M., & Wever, E. (1987). De Nederlandse industrie: positie, spreiding en structuur. Assen/Maastricht, Netherlands: van Gorcum.

Smith, C. A. (1990). Types of city-size distributions. A comparative analysis. In A. D. van der Woude, A. Hayami & J. de Vries (Eds.), Urbanization in history. A process of dynamic interactions (pp. 20-42). Oxford, United Kingdom: Oxford University Press.

Smit, C. (2004). Leiden op stoom, veranderingen in de economische structuur. In B. de Vries (Ed.), Leiden. De geschiedenis van een Hollandse stad. Deel 3: 1795-1896 (pp. 52-81). Leiden, Netherlands: Stichting Geschiedschrijving Leiden.

Smit, J. G. (Ed.). (2004). Den Haag, geschiedenis van de stad. Vroegste tijd tot 1574. Zwolle, Netherlands: Waanders.

Stabel, P. (1997). Dwarfs among Giants. The Flemish Urban Network in the Late Middle Ages. Leuven, Belgium: Garant.

Stadig, D. (2005). Amsterdam, de maakbare stad. Retrieved from www.dro.amsterdam.nl/publish/pages/97446/ maakbare_stad.pdf.

Stal, K., & Kersing, V. (2004). Ruimtelijke ontwikkeling in de late middeleeuwen. In J. G. Smit (Ed.), Den Haag, geschiedenis van de stad. Vroegste tijd tot 1574 (pp. 27-77). Zwolle, Netherlands: Waanders.

Stal, K. (2005). Ruimtelijke ontwikkeling. In T. de Nijs & J. Sillevis (Eds.), Den Haag, geschiedenis van de stad. Deel 3: negentiende en twintigste eeuw (pp. 11-54). Zwolle, Netherlands: Waanders.

Stenvert, R. (Ed.). (2004). Monumenten in Nederland: Zuid-Holland. Zwolle, Netherlands: Waanders.

Struick, J. E. A. L. (1984). Utrecht door de eeuwen heen. Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Stuurman, S. (1995). Staatsvorming en politieke theorie. Drie essays over politieke en staatkundige ontwikkelingen in Europa vanaf de Vroege Middeleeuwen tot het heden en over het feminisme. Amsterdam, Netherlands: Bakker.

Thünen, J. H. von. (1862). Der isolierte Staat in Beziehung, auf Landwirtschaft und Nationalökonomie. Jena, Germany: G. Fischer.

Tielhof, M. van. (1995). De Hollandse graanhandel, 1470-1570. Koren op de Amsterdamse molen. The Hague, Netherlands: Stichting Hollandse Historische Reeks.

Tielhof, M. van. (2002). Een open economie, in voor- en tegenspoed. De economische ontwikkeling van Holland. In T. de Nijs & E. Beukers (Eds.), Geschiedenis van Holland. Deel 2: 1572 tot 1795 (pp. 135-180). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Tilly, C. (1992). Coercion, Capital and European States. AD 990-1992. Cambridge, MA: Blackwell.

Tisdale, H. E. (1942). The process of urbanization. Social Forces, 10(3), 311-316.

Toussaint, H. C, Heezik, A. A. S. van, & Wit, B. de. (2002). Verval en herstel. In P. A. H. M. Abels, K. Goudriaan, N. D. B. Habermehl & J. D. Kompagnie (Eds.), Duizend jaar Gouda. Een stadsgeschiedenis (pp. 587-618). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Trim, D. J. B., & Fissel, M. C. (2006). Amphibious warfare 1000-1700. Leiden, Netherlands: Brill Academic Publishers.

Valk, A. van der. (1990). Het levenswerk van Th. K. van Lohuizen, 1890-1956. (Doctoral dissertation, Delft University of Technology, Delft, Netherlands).

Velde, H. te. (1999). Van grondwet tot grondwet. In R. Aerts, H. de Liagre Böhl, P. de Rooy & H. te Velde, Land van kleine gebaren. Een politieke geschiedenis van Nederland 1780-1990 (pp. 97-175). Nijmegen, Netherlands: Boom/SUN.

Ven, G. P. van de. (2008). De Nieuwe Waterweg en het Noordzeekanaal. Een waagstuk. Onderzoek in opdracht van de Deltacommissie. Retrieved from www.deltacommissie.com.

Verkerk, C. L. (1995). Een ontluikende stad: economisch en sociaal leven in het middeleeuwse Haarlem. In G. van de Ree-Scholtens (Ed.) Deugd boven geweld. Een geschiedenis van Haarlem, 1245-1995 (pp. 46-63). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Verkerk, C. L. (2004). De goede lieden van het gerecht. In M. Carasso-Kok (Ed.) Geschiedenis van Amsterdam. Een stad uit het niets: tot 1578 (pp. 175-204). Amsterdam, Netherlands: Boom.

Visser, J. C. (1985). Dichtheid van de bevolking in de laat-middeleeuwse stad. Historisch-Geografisch Tijdschrift, 3(1), 10-21.

Vliet, K. van. (2000). Stad van de bisschop. In R. E. de Bruin et al. (Eds.), Een paradijs vol weelde. Geschiedenis van de stad Utrecht (pp. 45-72). Utrecht, Netherlands: Matrijs.

Vliet, K. van. (2000). De stad van de burgers (1222-1304). In R. E. de Bruin et al. (Eds.), Een paradijs vol weelde. Geschiedenis van de stad Utrecht (pp. 73-112). Utrecht, Netherlands: Matrijs.

Vlist, E. van der. (2002). De stedelijke ruimte en haar bewoners. In J. W. van Marsilje (Ed.), Leiden. De geschiedenis van een Hollandse stad. Deel 1: tot 1574 (pp. 15-57). Leiden, Netherlands: Stichting Geschiedschrijving Leiden.

Vries, B. de. (2004). Spectaculair succes en diep verval. In S. Groenveld (Ed.), Leiden. De geschiedenis van een Hollandse stad. Deel 2: 1574 -1795 (pp. 84-107). Leiden, Netherlands: Stichting Geschiedschrijving Leiden.

Vries, B. de. (Ed.). (2004). Leiden. De geschiedenis van een Hollandse stad. Deel 3: 1795 -1896. Leiden, Netherlands: Stichting Geschiedschrijving Leiden.

Vries, J. de. (1976). The economy of Europe in an age of crisis, 1600-1750. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press.

Vries, J. de. (1980). The structure of the urban system and overview 1600-1800. In P. Clark & H. Diederiks (Eds.), Urbanisation in Western Europe: a reader in Dutch urban history (pp. 347-360). Leicester, United Kingdom: Central Reprographic Unit, Leicester University.

Vries, J. de. (1981). Patterns of urbanization in pre-industrial Europe, 1500-1800. In H. Schmal (Ed.), Patterns of European Urbanisation since 1500 (pp. 79-109). London, United Kingdom: Croom Helm.

Vries, J. de. (1984). European urbanization, 1500-1800. London, United Kingdom: Taylor & Francis.

Vries, J. de, & Woude, A. van der. (1995). Nederland 1500-1815. De eerste ronde van moderne economische groei. Amsterdam, Netherlands: Balans.

Vries, J. de, Woude, A. van der. (1997). The course of the economy. In The first modern economy. Success, Failure, and Perseverance of the Dutch Economy, 1500–1815 (pp. 665-687). Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press.

Vries, Joh. de. (1965). Amsterdam - Rotterdam. Rivaliteit in economisch-historisch perspectief. Bussum, Netherlands: C. J. A van Dishoeck.

Vriesema, I. (2009). De stelling van Rudy Stroinck: de Nederlandse bouw is nog steeds in de greep van het naoorlogse optimisme. In NRC Handelsblad, Opinie en Debat zaterdag 14 november & zondag 15 november 2009, pp. 10-11.

Wagenaar, C. (2011). Town Planning in the Netherlands since 1800. Rotterdam, Netherlands: NAi Publishers.

Wagenaar, M. (1993). Amsterdam, 1860-1940: een bedrijvige stad. In E. Taverne & E. Visser (Eds.) Stedebouw. De geschiedenis van de stad in de Nederlanden van 1500-heden (pp. 218-234). Nijmegen, Netherlands: Sun.

Wagenaar, M., & Engelsdorp-Gastelaars, R. van. (1986). Het ontstaan van de Randstad, 1815-1930. KNAG Geografisch Tijdschrift, 20(1), 14-29.

Wallerstein, I. M. (1974). The Modern World-Sytem, volume I: Capitalist Agriculture and the Origins of the European World-Economy in the sixteenth century. New York/London, United States/United Kingdom: Academic Press.

Wallerstein, I. M. (1980). The Modern World-Sytem, volume II: Mercantilism and the Consolidation of the European World-Economy, 1600-1750. New York, NY: Academic Press.

Wallerstein, I. M. (1989). The Modern World-Sytem, volume III: The Second Great Expansion of the Capitalist World-Economy, 1730-1840. San Diego, CA: Academic Press..

Weber, A. F. (1969). The growth of cities in the 19th century: a study in statistics. New York, NY: Cornell University Press.

Weber, M. (1958). The City. Glencoe, IL: Free Press.

Weber, M. (1972). Die nichtlegitime Herrschaft (Typologie der Städte). In Wirtschaft und Gesellschaft. Grundriss der verstehenden Soziologie (pp. 727-814). Tübingen, Germany: J. C. B. Mohr.

Wee, H. van der. (1987). Antwoord op een industriële uitdaging: de Nederlandse steden tijdens de late middeleeuwen en de nieuwe tijd. Tijdschrift voor Geschiedenis, 100(2), 169-184.

Wessels, H. F. (1939). Gouda, proeve ener stadsmonografie. (Doctoral dissertation, Rijksuniversiteit Utrecht, Utrecht, Netherlands).

Weststrate, J. (2008). In het kielzog van moderne markten. Handel en scheepvaart op de Rijn, Waal en IJssel, ca. 1360-1560. Hilversum, Netherlands: Verloren.

Weststrate, J. (2009). Handel en transport over land en rivieren. In H. Brand & E. Knol (Eds.) Koggen, kooplieden en kantoren. De Hanze, een praktisch netwerk (pp. 143-159). Hilversum, Netherlands: Verloren.

Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). (1990). Van de stad en de rand. The Hague, Netherlands.

Wethouders van de gemeentes Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht, Eindhoven, Zaanstad en Schiedam met Coalitie Nu de stad! (2010). In de stad komt Nederland verder. Open brief aan de kabinetsformateurs en de fractievoorzitters van de Tweede Kamer. Retrieved from http://www.natuurenmilieu.nl/pdf/100704_in_de_stad_komt_nederland_verder1.pdf.

Woud, A. van der. (1989). Het lege land. De ruimtelijke orde van Nederland, 1798-1848. Amsterdam, Netherlands: Olympus.

Woud, A. van der. (2007). Een nieuwe wereld, het ontstaan van het moderne Nederland. Amsterdam, Netherlands: Bert Bakker.

Wouden, R. van der, Foeken, G., & Hollander, K. (2011). Sleutelprojecten als constante in het ruimtelijk beleid. Retrieved from http://www.stedplan.nl/downloadDoc.php3?id=37.

Wijsenbeek, Th. (Ed.). (2005). Den Haag, geschiedenis van de stad. Deel 2: de tijd van de Republiek. Zwolle, Netherlands: Waanders.

Wijsenbeek, T. (2005). Economisch leven. In Den Haag, geschiedenis van de stad. Deel 2: de tijd van de Republiek (pp. 57-89). Zwolle, Netherlands: Waanders.

Wolffram, D. J. (2009). De moderne stad. Migratie, sociale beheersing en ruimtelijke ordening, 1850-heden. In L. Lucassen & W. Willems (Eds.), Waarom mensen in de stad willen wonen 1200-2010 (pp. 173-99). Amsterdam, Netherlands: Prometheus.

Zanden, J. L. van. (1997). Een klein land in de 20ste eeuw. Economische geschiedenis van Nederland 1914-1995. Utrecht, Netherlands: Het Spectrum.

Zanden, J. L. van, & Riel, A. van. (2000). Nederland 1780-1914. Staat, instituties en economische ontwikkeling. Amsterdam/Meppel, Netherlands: Balans.

Zeeuw, J. W. de. (1978). Peat and the Dutch Golden Age. The historical meaning of energy attainability. A.A.G. Bijdragen, 21, 3-31.

Zipf, G. K. (1941). National Unity and Disunity. The nation as a bio-social organism. Bloomington, IN: The Principia Press.

Zipf, G. K. (1949). Human Behavior and the Principle of Least Effort. Cambridge, MA: Addison-Wesley Press.

Zonneveld, W. (1993). Ruimtelijke planning. In E. Taverne & I. Visser (Eds.), Stedebouw. De geschiedenis van de stad in de Nederlanden van 1500-heden (pp. 261-265). Nijmegen, Netherlands: Sun.

Zuijderduijn, J. (2009). Collectieve publieke schuld. Holland, 41(3), 133-148.

Zweerink, K. (2011). De ruimtelijke volwassenwording van de Hollandse stad (1200-1450). Een vergelijkende analyse van het ontstaan van de contouren van de Randstad aan de hand van stadsplattegronden. Overholland, (10/11), 152-172.




DOI: http://dx.doi.org/10.7480/abe.2012.2



Copyright (c) 2014 Nikki Brand

Creative Commons License
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.